Expositie van Waterstaatskaarten en Rivierkaarten in de UB-Erfgoedvitrine

Je kunt de Waterstaatskaarten nu ook digitaal bekijken via de website Geoplaza.

29-07-2019 | 15:50

Tot 26 augustus 2019 zie je in de UB-Erfgoedvitrine een selectie van Waterstaatskaarten en Rivierkaarten uit de VU Collectie Kaarten en Atlassen. Minister Thorbecke gaf in 1864 Rijkswaterstaat opdracht tot het maken van de Waterstaatskaarten. Het doel was verbetering van de afwatering. De kaarten geven waterstaatkundige informatie over zaken als: gemalen, sluizen, waterpeilen, stuwen, en bestuurlijke indeling. Er zijn vijf edities gemaakt. Vanaf 1990 ging Rijkswaterstaat over op het digitale Waterstaatkundig Informatie Systeem. De VU heeft kaarten uit alle edities, waaronder kaarten die zelfs niet (meer) bij Rijkswaterstaat bekend waren.

UitbreidingWaterstaatskaarten-collectie met unieke exemplaren
De VU had altijd al een collectie Waterstaatskaarten. Bij een latere aankoop van een kaartencollectie verwierf de UB nogmaals een groot aantal waterstaatskaarten, waaronder kaarten die zelfs niet (meer) bij Rijkswaterstaat bekend waren’, vertelt conservator Lida Ruitinga. ‘Het afgelopen jaar heeft de Universiteitsbibliotheek samen met het SPINlab (Spatial Information Laboratory) een inventarisatie gemaakt van alle Waterstaatskaarten en Rivierkaarten in het bezit van de VU. De kaarten zijn zo nodig gerestaureerd en opgeslagen voor duurzame conservering. Doubletten, dubbele exemplaren, zijn afgestoten. Je kunt de gedrukte kaarten aanvragen via LibSearch en inzien op de studiezaal Bijzondere Collecties.’

Waterstaatskaarten nu ook digitaal te zien via Geoplaza, rivierkaarten volgen nog
De Waterstaatskaarten zijn nu ook te zien via Geoplaza, het webplatform van de VU voor digitale ruimtelijke data en Geografische Informatie Systemen (GIS). De Rivierkaarten volgen nog. Daarnaast vind je op Geoplaza sinds kort een Digitaal dossier Waterstaat van Nederland met een overzicht van atlassen, kaarten en literatuur uit de UB over dit onderwerp.

Onderzoeksproject SPINlab:Leren van veranderingen in het verleden
De inventarisatie van de Waterstaatskaarten is uitgevoerd in samenwerking met het SPINlab (Spatial Information Laboratory)*. Hier was in 2018 een onderzoeksproject opgezet in opdracht van Rijkswaterstaat. Doel hiervan was om te onderzoeken welke waarde de oude waterstaatskaarten kunnen hebben voor het huidige landschapsbeleid. Zo kun je kijken naar de gevolgen van ingrepen in het landschap in het verleden zoals inpolderingen en het aanleggen van sluizen. Zijn er op basis van historische bronnen lessen te trekken voor de toekomst? Dankzij het digitaliseren, georefereren en vectoriseren van de kaarten is het niet alleen mogelijk kaarten gemakkelijk te vergelijken, maar ook om informatie-elementen van de kaart, bijvoorbeeld sluizen of gemalen, te selecteren en als databestand te projecteren op de kaart als onderlegger. Zo wordt de kaart per onderdeel beter doorzoekbaar en kunnen er beter analyses gemaakt worden. 

Website Geoplaza vernieuwd
Onlangs is de website van Geoplaza vernieuwd. De website biedt informatie over geografische datasets, de VU-collectie Kaarten en Atlassen, onderzoeksprojecten, en over GIS-cursussen. Nieuw op de site is een online database voor kaartseries.

Rivierkaarten
Ook de UB-Collectie Rivierkaarten van Nederland is aangevuld met nieuwe kaarten en opnieuw geïnventariseerd. Het gaat hierbij om de Algemene Rivierkaart van Nederland op de schaal 1:10.000 die is uitgegeven tussen 1830 en 1961. Het ligt in de bedoeling deze op dezelfde manier als de Waterstaatskaarten op te nemen in Geoplaza.

Rol van kaarten bij landinrichting en het landschapsbeheer
De collectie Kaarten en Atlassen bevat cartografische documenten van de hele wereld, maar vooral van Nederland. Onderwijs over en onderzoek naar het (al dan niet ingerichte) Nederlandse landschap vanuit verschillende disciplines blijft een actueel thema binnen en buiten deze universiteit. Een thema waarbij kaarten een rol kunnen spelen om ontwikkelingen en trends goed te volgen en om analyses te maken van complexe onderwerpen binnen de landinrichting en het landschapsbeheer. Als het gaat om artefacten in het landschap, kunnen visualisaties bijdragen aan inzichten met betrekking tot de geografische spreiding en het maken van statistische analyses. De Kerkenkaart en de Kloosterkaart op Geoplaza zijn hiervan voorbeelden.

Vragen?
Neem contact op met conservator Kaarten en Atlassen, Lida Ruitinga

SPINlab, centre for research and education in Geo-Information Science at the VU is ondergebracht bij de School of Business and Economics.