Open access: goud, hybride en groen

De gouden route
Wanneer onderzoeksresultaten via de gouden route zijn gepubliceerd, zijn ze voor de lezer direct gratis toegankelijk op het platform van de uitgever. De publicatiekosten (Article Processing Charges of APC’s) worden betaald door: de auteur, de instelling waarbij de auteur werkt, of de organisatie die het onderzoek financiert.

Het standpunt van de Nederlandse regering is dat voor publiek gefinancierd onderzoek de gouden route de voorkeur geniet. De VSNU en de Vrije Universiteit Amsterdam steunen dit beleid. De VU heeft daarom met meerdere uitgeverijen overeenkomsten afgesloten (kortingsregelingen, vouchers en deals) waarmee onderzoekers van de VU tegen gereduceerde tarieven óf kosteloos open access kunnen publiceren. Op dit moment  zijn er voor ruim 7700 tijdschriften afspraken gemaakt, waarvan meer dan 4000 titels een impact factor hebben en ruim 1000 titels in het 1e quartile.  Lees hier meer informatie over de voorwaarden en workflow van de uitgevers.

Subsidievoorwaarden van onderzoeksfinanciers
Steeds meer financiers zoals NWO, ZonMw en de Europese Unie stellen voorwaarden aan het door hen gefinancierde onderzoek wat betreft Open Access publiceren. De NWO verscherpte per 1 december 2015 de subsidievoorwaarden voor Open Access. Publicaties van door de NWO gefinancierd onderzoek moeten via de gouden of de groene route Open Access zonder embargo beschikbaar zijn.

Financiering Open Access publiceren door onderzoeksfinanciers
De Europese Commissie biedt de mogelijkheid Open Access publicatiekosten te betalen uit uw Horizon 2020 projectbudget. Er is geen extra fonds waar na afloop Open Access kosten gedeclareerd kunnen worden. U moet de Open Access kosten daarom vooraf aanvragen in uw projectbegroting. Publicaties die voortkomen uit afgeronde Zevende Kader Programma van de EU (FP7) projecten komen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking voor vergoeding. Projecten die korter dan twee jaar geleden beëindigd zijn komen in aanmerking. De UB kan helpen met de aanvraag: mail hiervoor het Open Access team.

NWO heeft besloten om  per 1 januari 2018 haar Stimuleringsfondsen Open Access Publicaties en Conferenties te beëindigen. NWO komt alle toegezegde financiële tegemoetkomingen uit het fonds na.
 
Hybride tijdschriften
Naast volledige gouden Open Access tijdschriften zijn er de zogenaamde hybride tijdschriften die na betaling van APC’s individuele artikelen als Open Access presenteren binnen het bestaande abonnementenmodel.

De groene route
Bij groen Open Access wordt een artikel gepubliceerd in een traditioneel abonnementstijdschrift (niet Open Access) waarna de definitieve auteursversie van het artikel óók gedeponeerd wordt in een Open Access repository (openbaar publicatie database). Voor de VU is dit PURE. Voor het VUmc is een dergelijke workflow nog in ontwikkeling. Zie voor meer informatie: https://intranet.vumc.nl/afdelingen/thema/metis/

Omdat publicaties door een auteur zelf gedeponeerd worden in een repository, wordt hiervoor ook wel de term ‘self-archiving’ gebruikt. De Nederlandse wet geeft elke auteur het recht om wetenschappelijke artikelen, waarvoor het onderzoek geheel of gedeeltelijk op kosten van de overheid heeft plaatsgevonden, na verloop van een redelijke termijn in een Open Access repository te plaatsen. Of publicatie via de groene route en binnen welke  termijn is toegestaan is te vinden op de website van SHERPA/RoMEO, waar het Open Access beleid van alle uitgevers is verzameld.

VU auteurs wordt gevraagd de wetenschappelijke publicatie altijd te registreren in PURE en de definitieve auteursversie (final authors version) te uploaden.

Diamanten route
Net als bij de gouden route zijn de onderzoeksresultaten na publicatie voor de lezer onmiddellijk gratis toegankelijk. De auteurs betalen geen publicatiekosten (Article Processing Charges-APC’s) maar de kosten van redactie, peer review, online publicatie & hosting worden bij de diamanten route gedragen door een instituut, beroepsvereniging of fonds. Door gebruik te maken van vrijwillige arbeid die wordt geleverd door wetenschappers als editor of peer reviewer kunnen de kosten laag worden gehouden. De UB ondersteunt de diamanten route en kan helpen bij het opzetten van open access journals.

De UB heeft voor de verschillende activiteiten rond Open Access een “OA-team” geformeerd. Heb je vragen over het bovenstaande of andere vragen met betrekking tot Open Access, neem dan contact op met het OA team via openaccess.ub@vu.nl.

Open Access logo
     
open access arno akkermans