Europese funders gaan strengere eisen stellen aan open access publiceren

Vanaf 2020 komen alleen nog volledig open access journals en platforms in aanmerking.

05-09-2018 | 13:56

Om de transitie naar open access publiceren te versnellen gaan Europese onderzoeksfinanciers strengere eisen stellen aan de journals waarin gepubliceerd mag worden. Vanaf 2020 komen alleen nog volledig open access journals en platforms in aanmerking. Het versnellingsplan is opgesteld onder leiding van Robert-Jan Smits, special envoy open access bij de Europese Commissie, en ondertekend door 11 onderzoeksfinanciers waaronder NWO. De initiatiefnemers willen aldus de druk op uitgevers opvoeren om hun businessmodel om te vormen. Kosten voor publiceren in volledig open access journals kunnen bij NWO sinds begin 2018 worden meegenomen in de begroting van subsidieaanvragen.

Wetenschap hoort niet achter een betaalmuur
Veel van de ‘traditionele’ tijdschriften kennen een hybride opzet waarbij voor een artikel publicatiekosten kunnen worden afgekocht opdat het open access beschikbaar komt, terwijl voor toegang tot het tijdschrift nog betaald moet worden. De VSNU heeft hierover met bijna alle grote uitgevers afspraken gemaakt zodat onderzoekers verbonden aan Nederlandse universiteiten laagdrempelig in open access kunnen publiceren. Een belangrijke leidraad bij deze strategie is dat het uiteindelijk moet leiden tot transitie van journals richting volledig open access. Hiervoor is echter medewerking van uitgevers nodig en deze blijft uit. Stan Gielen, voorzitter van NWO: ‘Wetenschap hoort niet achter een betaalmuur, maar moet voor iedereen vrij toegankelijk zijn. In heel Europa voeren universiteiten moeizame onderhandelingen met uitgevers. Ondertussen maken ze exorbitante winsten op werkzaamheden die vooral door wetenschappers worden verricht. Dat moet afgelopen zijn. Het is hoog tijd voor uitgevers om hun business model om te gooien.’

Versnellingsplan is belangrijk internationaal signaal van onderzoeksfinanciers
Het versnellingsplan is daarmee en belangrijk internationaal signaal van onderzoeksfinanciers. Om ruimte te bieden voor die beoogde transitie als onderdeel van de VSNU-onderhandelingen komt er een overgangsperiode van 2 jaar voor de hybride journals die vallen onder de VSNU afspraken.
‘De universiteiten zijn verheugd met deze maatregel, het is een duidelijke steun voor de onderhandelingen die wij met de uitgevers hierover voeren,’ aldus VSNU-voorzitter Pieter Duisenberg.

Wat verandert er voor Nederlandse onderzoekers?
Op dit moment wordt al gestreefd naar volledig open access tot onderzoek dat is gefinancierd met publieke middelen. VU-onderzoekers kunnen open access publiceren in ruim 8000 peer reviewed journals. Voor onderzoekers die een projectaanvraag doen bij NWO of één van de andere deelnemende onderzoeksfinanciers, betekent het dat wetenschappelijke resultaten vanaf 2020 alleen nog gepubliceerd mogen worden in journals en platforms die volledig open access zijn.

Voor vragen over open access publiceren en auteursrecht in het algemeen kunnen VU medewerkers terecht bij: openaccess.ub@vu.nl
Raadpleeg de VU Journal Publishing Guide voor een overzicht van peer reviewed journals inclusief informatie over impactfactor en open access afspraken.
Voor meer informatie over het initiatief van de Europese onderzoeksfinanciers: Plan S