Verloren boeken zoeken in de protestantse boekencollectie van de UB

De Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit Amsterdam bezit 's werelds beste collectie Nederlandse protestante boeken.

05-12-2017 | 16:06

Pettegree_VanWeduwenDe Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit Amsterdam bezit 's werelds beste collectie Nederlandse protestante boeken.

De komende twee weken doen professor Andrew Pettegree en PhD student Arthur der Weduwen van St Andrews University (GB) onderzoek in de protestantse collectie Oude Drukken van de Universiteitsbibliotheek. Ze proberen een volledig overzicht te maken van alle boeken die in de 17e eeuw in de Nederlandse Republiek gepubliceerd zijn. Veel van die boeken zijn verloren gegaan. Hoe vind je die terug?

Werelds beste collectie van Nederlandse protestantse boeken
‘We zijn hier omdat de Universiteitsbibliotheek van de VU ‘s werelds beste collectie 17e -eeuwse Nederlandse godsdienstige boeken bezit’, vertelt professor Pettegree. ‘Heel vaak heeft de VU de enige overlevende kopie van veel van deze 17e -eeuwse boeken. Door ons eerdere onderzoek voor een compleet overzicht van alle boeken die in de eerste eeuw van de boekdrukkunst gedrukt zijn – The Universal Short Title Catalogue – hebben we geleerd dat veel van die vroeg gedrukte boeken de tand des tijds slecht doorstaan hebben. Vaak heeft maar een kopie ‘overleefd’. Het is daarom zeer waarschijnlijk dat veel boeken helemaal niet overleefd hebben. Arthur heeft voor zijn studie naar het begin van de Nederlandse pers een overzicht gemaakt van de eerste kranten. Daarbij bleek dat zestig procent van de kranten die we hebben kunnen vinden, unieke exemplaren zijn.’

Verwijzingen naar verloren gegane boeken
‘De originele druk van deze boeken had veelal een oplage van 300 tot 800. Toch is van een derde van deze edities maar één overlevend exemplaar bekend. Je kunt dus met wiskundige zekerheid zeggen dat veel 17e -eeuwse boeken verloren zijn gegaan. Wij proberen boeken te ontdekken waarvan we kunnen bewijzen dat ze bestaan hebben, doordat er naar verwezen wordt vanuit andere boeken of archieven.’

Direct een interessante vondst in de UB van de VU
‘Vanochtend op onze eerste dag hebben we direct al een interessante vondst gedaan hier in de UB. We hebben een lijst gevonden met werken van dominee Willem Teellinck die gepubliceerd zijn voor 1623. Voor zes van de werken op die lijst hebben we geen overlevende exemplaren kunnen traceren. Dus dat is weer een groep van verloren gegane boeken die we kunnen toevoegen aan onze database.’

Boek ‘Trading Books in the Age of Rembrandt’
Pettegree en Der Weduwen werken aan een boek over de boekhandel tijdens de Nederlandse Gouden Eeuw dat in 2019 uitkomt onder de titel ‘Trading Books in the Age of Rembrandt’. ‘Het onderzoek dat we nu doen in de UB van de VU is cruciaal voor dit boek. Tot nu toe is alle aandacht uitgegaan naar Nederlandse 17e -eeuwse schilderkunst. Nederland had echter ook een sterk florerende boekdrukindustrie, en de meest geletterde bevolking van Europa met een grote belangstelling voor lezen. We verwachten dat de resultaten van ons onderzoek naar verloren gegane 17e -eeuwse Nederlandse boeken onthullend zullen zijn. Zowel wat betreft de hoeveelheid boeken die in de Nederlandse Republiek gepubliceerd is als wat betreft de impact die deze boeken hadden op de Nederlandse en Europese samenleving.’

BoekVruchtdesGebedtsAndrew Pettegree en Arthur der Weduwen bezoeken de Universiteitsbibliotheek op uitnodiging van het Amsterdam Centre for the History and Heritage of Protestantism.